خانه شعبانی دزفول؛ بازخوانی معماری بومی در قالب یک خانه معاصر

خانه شعبانی دزفول؛ بازخوانی معماری بومی در قالب یک خانه معاصر

مقدمه
آیا می‌توان در یک خانه امروزی، هم از امکانات زندگی مدرن بهره برد و هم پیوند خود را با معماری بومی و هویت تاریخی شهر حفظ کرد؟
خانه شعبانی در دزفول، نمونه‌ای قابل‌توجه از تلاش برای پاسخ به این پرسش است. این پروژه با استفاده از آجر، حیاط‌های متعدد، فضاهای نیمه‌باز و سازماندهی هوشمندانه طبقات، توانسته است میان نیازهای زندگی معاصر و ویژگی‌های معماری منطقه ارتباط برقرار کند.
این خانه صرفاً یک ساختمان مسکونی نیست؛ بلکه تلاشی برای بازخوانی عناصر معماری دزفول در قالب یک پروژه جدید است.
شناسنامه و مشخصات فنی پروژه
مشخصه
اطلاعات
نام پروژه
خانه شعبانی
موقعیت
دزفول، خوزستان، ایران
آدرس
بلوار ولیعصر، بهاران ۲
معماران
محسن سمیعی و محمدحسن سواری
اعضای تیم طراحی
سیما ثابت‌قدم، علی موسوی، محمدصادق لطف‌علیان
سال طراحی و ساخت
۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰
مساحت زمین
۲۳۵ مترمربع
زیربنای پروژه
۴۰۰ مترمربع
نوع کاربری
مسکونی
مهندس سازه
احسان افشارباقری
تأسیسات مکانیکی
میلاد شعبانی
تأسیسات الکتریکی
میثم شعبانی
مجری پروژه
میلاد شعبانی
کارفرما
محمدعلی شعبانی
مصالح شاخص
آجر
جایزه
رتبه سوم مشترک نخستین دوسالانه جایزه ملی خانه ایرانی در معماری معاصر، ۱۴۰۰
عکاس
بابک زراعتی
ایده اصلی طراحی؛ خانه‌ای برای دو نسل
یکی از ویژگی‌های مهم خانه شعبانی، توجه به ساختار خانوادگی ساکنان آن است.
کارفرما به فضایی نیاز داشت که امکان سکونت دو خانواده را در یک ساختمان فراهم کند. بر این اساس، طبقه همکف برای زندگی پدر و مادر و طبقه اول برای خانواده یکی از فرزندان در نظر گرفته شد.
همچنین از همان مراحل طراحی، امکان توسعه ساختمان و اضافه شدن یک طبقه دیگر در آینده مورد توجه قرار گرفت.
این مسئله باعث شد معماران به دنبال راهکاری باشند که علاوه بر تأمین استقلال نسبی فضاهای مسکونی، ارتباط میان اعضای خانواده و امکان استفاده مشترک از برخی فضاها را نیز حفظ کند.
در واقع، پروژه با یک مسئله صرفاً کالبدی مواجه نبود؛ بلکه باید به نیازهای اجتماعی و خانوادگی ساکنان نیز پاسخ می‌داد.
معماری بومی در قالبی معاصر
دزفول دارای پیشینه‌ای غنی در معماری آجری است. آجر در این شهر تنها یک مصالح ساختمانی نیست، بلکه بخشی از هویت معماری و منظر شهری آن به شمار می‌رود.
طراحان خانه شعبانی تلاش کرده‌اند این ویژگی را در معماری جدید بازآفرینی کنند.
ساختار اصلی بنا با هندسه‌ای نسبتاً ساده و استفاده از دیوارهای باربر آجری شکل گرفته است. این انتخاب، علاوه بر ایجاد پیوند بصری با معماری بومی دزفول، در تعریف ساختار فضایی ساختمان نیز نقش دارد.
در این پروژه، معماری بومی به معنای تکرار فرم‌های قدیمی نیست؛ بلکه عناصر آشنای معماری منطقه با نیازهای جدید زندگی ترکیب شده‌اند.
حیاط‌های چندلایه؛ پاسخ معماری به اقلیم
یکی از چالش‌های اصلی پروژه، شرایط آب‌وهوایی دزفول است.
گرمای شدید و گردوغبار فصلی باعث شده بود در بسیاری از خانه‌های جدید منطقه، حیاط‌ها عملاً پوشانده شوند و امکان استفاده مؤثر از فضای باز کاهش یابد.
طراحان خانه شعبانی تلاش کردند این مسئله را با ایجاد مجموعه‌ای از فضاهای باز و نیمه‌باز حل کنند.
در این طرح، حیاط تنها یک فضای خالی در کنار ساختمان نیست؛ بلکه به بخش‌های مختلفی تقسیم شده که هرکدام عملکرد مشخصی دارند.
از جمله این فضاها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
حیاط اصلی در بخش ورودی
تراس طبقه اول
حیاط سوم در بالای فضای مهمانخانه
حیاط‌های داخلی مرتبط با فضاهای مختلف خانه
این سازماندهی چندلایه، امکان استفاده متنوع‌تر از فضای باز را فراهم می‌کند و به ایجاد ارتباط میان طبقات کمک می‌رساند.
طراحی فضاهای داخلی و ارتباط طبقات
یکی از بخش‌های جالب طراحی، نحوه قرارگیری اتاق مهمان است.
در طبقه اول، بخشی از حجم ساختمان عقب‌نشینی کرده و تراسی ایجاد شده است. در ارتباط با این فضای باز، اتاق مهمان به شکل نیم‌طبقه بر فراز بخشی از حیاط جلو قرار گرفته است.
این ترکیب علاوه بر ایجاد فضایی مستقل برای مهمان، موجب سایه‌اندازی بر بخشی از حیاط نیز می‌شود.
همچنین پله‌های نمایان بتنی در ورودی، امکان دسترسی مستقل به فضای مهمانخانه را فراهم می‌کنند.
این پله‌ها از نظر بصری نیز یادآور پله‌های نمایان در معماری سنتی دزفول هستند.
ویژگی‌های سازه‌ای
سیستم سازه‌ای شاخص این پروژه، استفاده از دیوارهای باربر آجری است.
در چنین ساختاری، دیوارها علاوه بر جداسازی فضاها، در انتقال بارهای ساختمان نیز نقش دارند.

انتخاب این سیستم در کنار استفاده از آجر، موجب شده است زبان معماری و ساختار فنی بنا ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشته باشند.
البته برای بررسی دقیق جزئیات اجرایی، ابعاد دیوارها، نحوه تقویت سازه و جزئیات اتصالات، به نقشه‌های فنی پروژه نیاز است.
جوایز و افتخارات
خانه شعبانی موفق شد رتبه سوم مشترک نخستین دوسالانه جایزه ملی خانه ایرانی در معماری معاصر را در سال ۱۴۰۰ کسب کند.
این جایزه نشان‌دهنده توجه حرفه‌ای به ارزش‌های معماری پروژه و تلاش آن برای ایجاد ارتباط میان خانه معاصر و ویژگی‌های بومی است.
جمع‌بندی
خانه شعبانی دزفول را می‌توان نمونه‌ای از معماری مسکونی معاصر دانست که به جای فاصله گرفتن از هویت مکانی، از ظرفیت‌های معماری بومی برای پاسخ‌گویی به نیازهای جدید استفاده کرده است.
ترکیب آجر، دیوارهای باربر، حیاط‌های چندلایه، فضاهای نیمه‌باز و توجه به زندگی چندنسلی، این پروژه را به یکی از نمونه‌های قابل‌توجه خانه‌سازی معاصر در جنوب ایران تبدیل کرده است.