اجاره خانه در رهن بانک؛ چرا قرارداد در سامانه خودنویس و کاتب ثبت نمی‌شود؟

اجاره خانه در رهن بانک؛ چرا قرارداد در سامانه خودنویس و کاتب ثبت نمی‌شود؟

آیا اجاره دادن خانه در رهن بانک قانونی است؟

در حالت کلی، در رهن بودن ملک به این معنا نیست که مالک در تمام شرایط از اجاره دادن آن محروم شده است. بااین‌حال، باید مفاد قرارداد تسهیلات بانکی و شرایط سند رهنی بررسی شود.

بانک به‌عنوان مرتهن نسبت به ملک حقوقی دارد و مالک نیز باید تعهدات خود در برابر بانک را رعایت کند. بنابراین، پاسخ قطعی درباره امکان اجاره هر ملک در رهن، به شرایط قرارداد و محدودیت‌های ثبتی آن بستگی دارد.

نکته مهم این است که اجاره دادن ملک در رهن بانک را نباید با فروش یا انتقال مالکیت آن یکسان دانست. اجاره، انتقال منافع ملک است؛ اما فروش، انتقال مالکیت محسوب می‌شود و آثار حقوقی متفاوتی دارد.

چرا قرارداد اجاره خانه‌های در رهن بانک در خودنویس و کاتب ثبت نمی‌شود؟

بر اساس گزارش‌های منتشرشده در آبان ۱۴۰۵ و اظهارات یکی از مسئولان صنفی مشاوران املاک، برخی مالکان هنگام ثبت قرارداد اجاره املاک دارای سند در رهن بانک با محدودیت روبه‌رو شده‌اند.

یکی از دلایل احتمالی، نحوه بررسی وضعیت ثبتی ملک و محدودیت‌های ثبت‌شده روی سند است. اگر سامانه نتواند وضعیت ملک یا اختیار ثبت قرارداد را به‌درستی تشخیص دهد، ممکن است فرآیند ثبت با خطا مواجه شود.

بااین‌حال، نباید هر خطای سامانه را به معنی ممنوعیت قانونی اجاره ملک در رهن بانک دانست. برای تشخیص علت دقیق، باید وضعیت سند، قرارداد تسهیلات و پاسخ سامانه بررسی شود.

پیامدهای ثبت نشدن قرارداد اجاره چیست؟

ثبت نشدن قرارداد می‌تواند برای هر دو طرف مشکلاتی ایجاد کند.

۱. مشکل مستأجر برای دریافت وام ودیعه مسکن

یکی از مدارک مورد نیاز در فرآیند دریافت تسهیلات ودیعه مسکن، قرارداد اجاره معتبر و قابل استعلام است. اگر قرارداد در سامانه ثبت نشود، مستأجر ممکن است در تکمیل مدارک یا دریافت تسهیلات با مشکل روبه‌رو شود.

۲. دشوار شدن اثبات شرایط قرارداد

قرارداد کتبی همچنان می‌تواند میان طرفین اهمیت حقوقی داشته باشد؛ اما ثبت نشدن اطلاعات در سامانه ممکن است اثبات برخی جزئیات، پیگیری اختلافات یا ارائه مدارک به مراجع مختلف را دشوارتر کند.

۳. افزایش احتمال اختلاف میان موجر و مستأجر

وقتی قرارداد در سامانه ثبت نمی‌شود، احتمال بروز اختلاف درباره مبلغ اجاره، مدت قرارداد، مبلغ ودیعه، زمان تخلیه و تعهدات طرفین افزایش پیدا می‌کند؛ به‌خصوص اگر قرارداد کتبی دقیق و کامل تنظیم نشده باشد.

اگر سامانه خودنویس یا کاتب قرارداد را ثبت نکرد، چه باید کرد؟

مالکان و مستأجران بهتر است پیش از امضای قرارداد، علت خطای سامانه را مشخص کنند. اقدامات زیر می‌تواند به کاهش مشکلات کمک کند:

1. وضعیت ثبتی ملک و وجود رهن بانکی را از طریق مدارک رسمی بررسی کنید.
2. مفاد قرارداد تسهیلات و سند رهنی را مطالعه کنید تا محدودیت احتمالی اجاره مشخص شود.
3. از بانک مرتهن درباره شرایط اجاره ملک و امکان صدور تأییدیه سؤال کنید.
4. علت خطای ثبت را از پشتیبانی سامانه مربوط پیگیری کنید.
5. قرارداد کتبی را با درج دقیق مشخصات ملک، مدت اجاره، مبلغ ودیعه، اجاره‌بها و تعهدات طرفین تنظیم کنید.
6. در صورت وجود ابهام حقوقی، پیش از امضای قرارداد از وکیل یا مشاور حقوقی متخصص در امور املاک کمک بگیرید.

توجه داشته باشید که تنظیم قرارداد خارج از سامانه، لزوماً مشکل ثبت رسمی یا دریافت تسهیلات را حل نمی‌کند. همچنین نباید صرفاً به دلیل خطای سامانه، بدون بررسی حقوقی از پرداخت ودیعه یا تحویل ملک خودداری یا اقدام به دریافت وجه کرد.

آیا بانک می‌تواند مانع اجاره ملک در رهن شود؟

پاسخ این پرسش به مفاد قرارداد تسهیلات، شرایط سند رهنی و مقررات مرتبط بستگی دارد. در برخی قراردادها ممکن است برای اجاره یا واگذاری منافع ملک محدودیت‌هایی پیش‌بینی شده باشد.

بنابراین، مالک باید پیش از اجاره ملک، قرارداد بانکی خود را بررسی کند. مستأجر نیز بهتر است از وضعیت رهن ملک و شرایط احتمالی آن مطلع باشد و در صورت نیاز، تأییدیه لازم را از مالک یا بانک مطالبه کند.

راهکار پیشنهادی برای حل مشکل ثبت اجاره املاک در رهن بانک

یکی از راهکارهای قابل بررسی، ایجاد امکان استعلام الکترونیکی از بانک مرتهن است. در این روش، سامانه ثبت قرارداد می‌تواند وضعیت رهن ملک را بررسی کند و در صورت نبود منع قانونی یا قراردادی، امکان ثبت اجاره را فراهم کند.

همچنین می‌توان سازوکاری برای دریافت تأییدیه الکترونیکی بانک پیش‌بینی کرد تا مالکان برای ثبت قرارداد مجبور به طی کردن فرآیندهای طولانی و حضوری نباشند.

البته اجرای چنین راهکاری نیازمند تصمیم و هماهنگی نهادهای مسئول است و تا زمان اعلام رسمی، نباید آن را یک امکان قطعی و فعال در سامانه‌ها دانست.

جمع‌بندی

در رهن بودن خانه به‌تنهایی به معنی ممنوعیت قطعی اجاره آن نیست؛ اما شرایط قرارداد بانکی و محدودیت‌های ثبتی باید بررسی شود. گزارش‌های منتشرشده درباره ثبت نشدن برخی قراردادهای اجاره در سامانه‌های خودنویس و کاتب، نشان‌دهنده مشکلی اجرایی است که می‌تواند مالکان و مستأجران را با دشواری روبه‌رو کند.

تا زمان اعلام راهکار رسمی، بهترین اقدام این است که مالک پیش از اجاره، شرایط سند و قرارداد بانکی را بررسی کند و مستأجر نیز از وضعیت ثبتی ملک و امکان ثبت قرارداد اطمینان بگیرد.

اسکان مال آخرین اخبار و تغییرات مقررات بازار مسکن، اجاره و ثبت معاملات ملکی را دنبال می‌کند تا مالکان و مستأجران بتوانند با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند.